เมฆชาดก (ครั้งที่ 2)

เมฆชาดก (ครั้งที่ 2)

ในอดีตกาล เมื่อครั้งที่พระโพธิสัตว์ยังทรงเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ ทรงบังเกิดเป็น พญานาค อาศัยอยู่ในสระใหญ่แห่งหนึ่ง ณ แคว้นมคธ แคว้นอันอุดมสมบูรณ์ด้วยป่าไม้และธารน้ำอันใสสะอาด สระแห่งนี้เป็นแหล่งน้ำสำคัญของชาวบ้านในละแวกนั้น และเป็นที่อยู่อาศัยอันสงบสุขของเหล่าพญานาคผู้ทรงศีล

พญานาคพระองค์นั้น ทรงมีพระนามว่า เมฆนาคราช ทรงเป็นพญานาคที่เปี่ยมไปด้วยเมตตาธรรมและทศพิธราชธรรม ทรงปกครองเหล่าบริวารด้วยความยุติธรรม และทรงดูแลรักษาสมบัติอันล้ำค่าของพญานาคอย่างดี

วันหนึ่ง ในขณะที่เมฆนาคราชกำลังเสด็จแปรพระอิริยาบถอยู่ริมสระ ทรงได้ยินเสียงร้องไห้โหยหวนดังมาจากเบื้องบน ด้วยความสงสัยและเมตตา พระองค์จึงทรงเลื้อยขึ้นไปบนผิวน้ำ และเงยพระเศียรขึ้นมองไปยังท้องฟ้า

สิ่งที่พระองค์ทรงเห็นคือ ก้อนเมฆสีดำทะมึน ก้อนหนึ่ง ลอยคว้างอยู่บนท้องฟ้า ร้องไห้คร่ำครวญออกมาเป็นสายฝนอันตกหนัก ราวกับว่ากำลังประสบกับความทุกข์ระทมอย่างแสนสาหัส

เมฆนาคราชทรงรู้สึกสงสารก้อนเมฆนั้น จึงทรงเอ่ยถามด้วยพระสุรเสียงอันอ่อนโยน

"ดูกรเมฆาเอ๋ย เหตุไฉนท่านจึงได้ร้องไห้คร่ำครวญปานนี้ มีทุกข์อันใดที่ทำให้ท่านเศร้าโศกถึงเพียงนี้เล่า?"

ก้อนเมฆนั้นได้ยินเสียงเรียก จึงค่อยๆ ลดระดับลงมา และตอบด้วยเสียงสั่นเครือ

"ข้าแต่พญานาคผู้ทรงเดช ข้าพระองค์เป็นเพียงเมฆก้อนหนึ่งที่ไร้ค่า ไม่มีประโยชน์อันใดแก่ใครเลย ยามที่ข้าพระองค์อิ่มเอิบด้วยน้ำ ก็หนักอึ้ง ลอยไปไหนก็ไม่ได้ ยามที่ข้าพระองค์แห้งเหือด ก็ถูกลมพัดพาไปโดยไร้ทิศทาง แม้แต่หยาดน้ำเล็กๆ ที่หลุดรอดออกมาจากข้าพระองค์ ก็ไม่มีผู้ใดต้องการ บางครั้งก็ถูกสายลมอันเกรี้ยวกราดพัดพาให้แตกสลายไป ยิ่งกว่านั้น เมื่อใดที่ข้าพระองค์พยายามจะโปรยปรายน้ำลงมาช่วยโลก ก็กลับถูกมนุษย์ตำหนิ กล่าวหาว่าเป็นต้นเหตุแห่งอุทกภัยบ้าง น้ำท่วมบ้าง ข้าพระองค์รู้สึกสิ้นหวังเหลือเกิน ไม่รู้จะหาความหมายของชีวิตได้อย่างไร"

เมฆนาคราชทรงสดับคำของก้อนเมฆนั้นแล้ว ทรงรู้สึกเห็นใจเป็นอย่างยิ่ง ทรงตรัสตอบ

"ดูกรเมฆาเอ๋ย อย่าได้สิ้นหวังไปเลย ทุกสิ่งล้วนมีคุณค่าและบทบาทของตนเอง แม้แต่ท่านเองก็เช่นกัน ลองมองดูเถิด เมื่อท่านอิ่มเอิบด้วยน้ำ ก็เป็นสัญญาณแห่งความสมบูรณ์ เมื่อท่านแห้งเหือด ก็เป็นการเตรียมพร้อมที่จะเดินทางไปโปรยปรายน้ำ ณ ที่ที่ต้องการ การที่ท่านถูกลมพัดพาก็เพื่อให้ท่านได้กระจายตัวไปทั่วทุกสารทิศ และที่สำคัญที่สุด เมื่อท่านโปรยปรายน้ำลงมานั้น แม้บางครั้งจะเกิดปัญหาขึ้นบ้าง แต่นั่นก็เป็นเพียงส่วนน้อยเท่านั้น ส่วนใหญ่แล้ว ท่านคือผู้ให้ชีวิต คือผู้หล่อเลี้ยงพืชพรรณธัญญาหาร คือผู้เติมเต็มแหล่งน้ำให้แก่มวลมนุษย์และสัตว์ทั้งหลาย เพียงแต่ท่านต้องเรียนรู้วิธีการที่จะโปรยปรายน้ำของท่านให้เหมาะสมเท่านั้นเอง"

เมฆนาคราชทรงสอนต่อไปถึงวิธีการที่จะใช้ประโยชน์จากหยาดน้ำที่ไหลออกจากร่างของตนเอง

"ท่านสามารถเรียนรู้ที่จะรวมตัวกับเมฆก้อนอื่น เพื่อสร้างเป็นกลุ่มก้อนที่ใหญ่ขึ้น และเมื่อถึงเวลาอันสมควร ท่านก็สามารถรวมพลังกันโปรยปรายน้ำลงมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ท่านสามารถเลือกเวลาและสถานที่ที่จะโปรยปรายน้ำได้ หากท่านฝึกฝนและสังเกตการณ์ให้ดี ความแห้งแล้งที่ท่านเคยประสบ ก็จะกลายเป็นโอกาสให้ท่านได้เดินทางไปยังที่ที่ต้องการความชุ่มฉ่ำ ความหนักอึ้งที่ท่านเคยรู้สึก ก็จะกลายเป็นพลังที่จะช่วยให้ท่านปลดปล่อยน้ำอันมีค่าได้"

เมฆนาคราชทรงยกตัวอย่างของพระองค์เอง

"เช่นเดียวกับข้าพเจ้า แม้ข้าพเจ้าจะเป็นพญานาค แต่หากข้าพเจ้าไม่รู้จักใช้กำลังของตนเองอย่างถูกวิธี ข้าพเจ้าก็อาจจะทำอันตรายแก่ผู้อื่นได้เช่นกัน การรู้จักควบคุมตนเอง การรู้จักใช้ประโยชน์จากสิ่งที่ตนมี และการรู้จักมอบสิ่งนั้นแก่ผู้อื่นในเวลาที่เหมาะสม คือสิ่งสำคัญที่สุด"

ก้อนเมฆนั้นฟังคำสอนของเมฆนาคราชแล้ว ก็บังเกิดความเข้าใจกระจ่างแจ้งขึ้นมาในหัวใจ ความทุกข์ระทมที่เคยมีพลันมลายหายไปสิ้น

"ข้าแต่เมฆนาคราช ข้าพระองค์ซาบซึ้งในพระเมตตาของพระองค์ยิ่งนัก พระองค์ทรงชี้ทางสว่างให้แก่ข้าพระองค์แล้ว ข้าพระองค์จะนำคำสอนของพระองค์ไปปฏิบัติอย่างเคร่งครัด จะพยายามเป็นเมฆที่มีประโยชน์ จะพยายามโปรยปรายน้ำของข้าพระองค์ให้แก่โลกอย่างชาญฉลาด"

นับแต่วันนั้นเป็นต้นมา ก้อนเมฆนั้นก็ได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง มันมิได้ร้องไห้คร่ำครวญอีกต่อไป แต่กลับลอยไปทั่วท้องฟ้าอย่างร่าเริง เมื่อใดที่เห็นที่ใดแห้งแล้ง มันก็จะรวมตัวกับเมฆก้อนอื่น และโปรยปรายน้ำลงมาหล่อเลี้ยงผืนดินอย่างเหมาะสม บางครั้งก็สร้างความร่มเย็นด้วยการเป็นร่มเงา บางครั้งก็ขับไล่ความร้อนด้วยละอองน้ำอันสดชื่น

ชาวบ้านที่เคยตำหนิมัน ก็กลับกลายเป็นผู้ที่เฝ้ารอคอยการมาของมัน เมื่อเห็นเมฆก้อนนี้ลอยมา พวกเขาก็จะดีใจ และเตรียมพร้อมที่จะรับน้ำอันมีค่า

เมฆนาคราชทรงมองดูก้อนเมฆนั้นที่ทำหน้าที่ของตนเองอย่างมีความสุข และทรงรู้สึกอิ่มเอมใจเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้ช่วยเหลือสรรพสัตว์ให้พ้นจากความทุกข์ และได้สอนให้รู้จักคุณค่าของตนเอง

เรื่องราวของเมฆนาคราชและก้อนเมฆนั้น ได้เล่าขานสืบต่อกันมาในหมู่พญานาค และมนุษย์ เป็นเครื่องเตือนใจว่า ทุกสิ่งในโลกนี้ล้วนมีคุณค่าและบทบาทของตนเอง เพียงแต่เราต้องรู้จักค้นหา ใช้ประโยชน์ และมอบสิ่งนั้นแก่ผู้อื่นอย่างเหมาะสม

คติธรรม

ทุกสรรพสิ่งล้วนมีคุณค่าและหน้าที่ของตนเอง แม้สิ่งนั้นจะดูเหมือนไร้ประโยชน์ในสายตาของผู้อื่นก็ตาม การรู้จักใช้ประโยชน์จากสิ่งที่มี การรู้จักมอบสิ่งนั้นแก่ผู้อื่นอย่างเหมาะสม และการรู้จักพัฒนาตนเองอยู่เสมอ จะนำมาซึ่งความสุขและความสำเร็จ

บารมีที่บำเพ็ญ

ในครั้งนั้น พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ปัญญาบารมี โดยการสอนให้ก้อนเมฆรู้จักคุณค่าของตนเอง และรู้จักวิธีการใช้ประโยชน์จากสิ่งที่ตนมี เพื่อช่วยเหลือผู้อื่น